Czwartek, 18 grudnia 2014
WSSE Krakˇw | Napisz do nas
 

Owsik ludzki – Enterobius vermicularis
Owsiki, powoduj─ůce owsic─Ö ( czyli zaka┼╝enie paso┼╝ytnicze przewodu pokarmowego ), s─ů najbardziej rozpowszechnionymi paso┼╝ytami, zw┼éaszcza u dzieci. W Polsce badania masowe wykaza┼éy zaka┼╝enie owsikiem u 17 % doros┼éych i 38 % dzieci w wieku 7 – 14 lat.
Owsik jest paso┼╝ytem jelita grubego, rozpowszechnionym praktycznie na ca┼éym ┼Ťwiecie, zw┼éaszcza w klimacie umiarkowanym. Jest to bia┼éy nicie┼ä o bia┼éawej barwie.
Owsik przyczepia si─Ö do ┼Ťciany jelita, wykorzystuj─ůc ss─ůce dzia┼éanie przedniej cz─Ö┼Ťci swego przewodu pokarmowego. ┼╗ywi si─Ö zawarto┼Ťci─ů jelita.
Doros┼ée robaki, mierz─ůce nie wi─Öcej ni┼╝ 1,3 cm ( samce d┼éugo┼Ťci oko┼éo 3 – 5 mm przy 0,1 – 0,2 mm grubo┼Ťci, podczas gdy samice maj─ů od 9 – 12 mm i 3 – 5 mm grubo┼Ťci ) bytuj─ů w dolnej cz─Ö┼Ťci uk┼éadu pokarmowego.
U zap┼éodnionej samicy macica wype┼énia si─Ö jajami ( oko┼éo 10000 ), mocno nabrzmiewa uciskaj─ůc gardziel, wskutek czego samica odczepia si─Ö od ┼Ťluz├│wki i przesuwa w d├│┼é jelita. Samice wydostaj─ů si─Ö przez odbyt najcz─Ö┼Ťciej w godzinach wieczornych, poruszaj─ů si─Ö na sk├│rze okolicy odbytu za pomoc─ů warg i tylnego ko┼äca cia┼éa. Tam sk┼éadaj─ů jaja w fa┼édach sk├│ry, co trwa oko┼éo 1 godziny. Wywo┼éuje to podra┼╝nienie i sw─Ödzenie sk├│ry, a w efekcie powoduje drapanie si─Ö i roznoszenie t─ů drog─ů male┼äkich jaj. Jaja s─ů tak lekkie, ┼╝e mog─ů unosi─ç si─Ö w powietrzu i rozprzestrzenia─ç w ca┼éym domu. Dojrza┼ée jaja s─ů wytrzyma┼ée na wysychanie. W ┼Ťrodowisku zewn─Ötrznym zachowuj─ů inwazyjno┼Ť─ç przez 3 – 4 tygodnie.
Ryc.1 (poni┼╝ej)
Ryc.2 (poni┼╝ej)
Pe┼ény cykl rozwojowy owsika, tzn. od chwili po┼ékni─Öcia jajeczka a┼╝ do z┼éo┼╝enia nowych jaj przez dojrza┼ée samice, trwa 3 – 4 tygodnie. Samica owsika sk┼éada jaja na sk├│rze okolicy odbytu ( przewa┼╝nie noc─ů ). Jaja s─ů „sklejane” ze sob─ů i pod┼éo┼╝em lepk─ů wydzielin─ů, kt├│ra dzia┼éa dra┼╝ni─ůco na sk├│r─Ö i powoduje ┼Ťwi─ůd. Drapi─ůc okolic─Ö odbytu przenosimy jaja paso┼╝yta na r─Öce i dalej, na przedmioty znajduj─ůce si─Ö w naszym otoczeniu, a nierzadko bezpo┼Ťrednio do ust.
Ryc.3 (poni┼╝ej)
Ryc.4(poni┼╝ej)
Do zaka┼╝e┼ä dochodzi bardzo ┼éatwo i mo┼╝na przyj─ů─ç, ┼╝e je┼Ťli jedna osoba w rodzinie jest chora, to w kr├│tkim czasie problem b─Ödzie dotyczy┼é wszystkich lub wi─Ökszo┼Ťci domownik├│w. Jajo owsika prze┼╝ywa ( czyli zachowuje zdolno┼Ť─ç zaka┼╝ania ) poza organizmem ludzkim oko┼éo 3 tygodni. Bielizna osobista, przedmioty s┼éu┼╝─ůce do higieny ( np. myjki, r─Öczniki), bielizna po┼Ťcielowa, kurz domowy, zabawki, staj─ů si─Ö rezerwuarem jaj paso┼╝yta. Brak nawyku mycia r─ůk po skorzystaniu z toalety ( u doros┼éych, niestety, r├│wnie cz─Öste jak u dzieci zaniedbanie higieniczne) r├│wnie┼╝ sprzyja zachorowaniu.
Istniej─ů trzy drogi zara┼╝enia si─Ö owsikiem:
1)retroinwazja – larwy rozwijaj─ůce si─Ö z jaj znajduj─ůcych si─Ö na odbycie wracaj─ů z powrotem przez odbytnic─Ö do jelita grubego
2)per os – czyli przez usta
a)z po┼╝ywieniem
b)lub przez tzw. autoinwazj─Ö – dziecko drapi─ůc si─Ö, przenosi pod paznokciami z odbytu do ust jaja, a nast─Öpnie je po┼éyka ( larwa w─Ödruj─ůc poprzez jelito cienkie do jelita grubego przekszta┼éca si─Ö w doros┼éego owsika )
c)inhalacyjna – jaja unosz─ů si─Ö w powietrzu z wyschni─Ötymi cz─ůsteczkami ka┼éu

Choroba – owsica ( Enterobiosis, Oxyuriosis ) przebiega─ç mo┼╝e bezobjawowo i cz─Östo nawet nie jest zauwa┼╝ana. Sam ┼╝ywiciel, a tak┼╝e inni mieszka┼äcy domu, zara┼╝aj─ů si─Ö po┼éykaj─ůc jaja owsik├│w ( znajduj─ůce si─Ö w kurzu ). Objawy chorobowe zale┼╝─ů od intensywno┼Ťci inwazji oraz od wra┼╝liwo┼Ťci osobniczej. Owsica mo┼╝e utrzymywa─ç si─Ö d┼éugo, a jej objawy mog─ů nasila─ç si─Ö wskutek ci─ůg┼éego samozara┼╝ania si─Ö. W obfitych inwazjach owsiki przyczepiaj─ůce si─Ö do ┼Ťciany jelita wywo┼éuj─ů stany zapalne jelita grubego, nie wy┼é─ůczaj─ůc zapalenia wyrostka robaczkowego, powik┼éane czasem zaka┼╝eniem bakteryjnym.
Owsica mo┼╝e zdarzy─ç si─Ö w ka┼╝dym wieku, jednak najcz─Ö┼Ťciej na owsic─Ö choruj─ů dzieci przebywaj─ůce w wi─Ökszych skupiskach jak: przedszkola, ┼╝┼éobki, domy dziecka itp.

Najcz─Ö┼Ťciej u dziecka mo┼╝na zaobserwowa─ç:
- utrat─Ö apetytu
- spadek masy ciała
- blado┼Ť─ç sk├│ry
- podkr─ů┼╝one oczy
- ci─ůg┼ée os┼éabienie
- zaburzenia snu
- nadpobudliwo┼Ť─ç zwi─ůzana ze ┼Ťwi─ůdem
- zmiany wypryskowe w okolicy odbytu
Objawami dodatkowymi s─ů:
- pobudzenie ruchowe
- trudno┼Ťci w koncentracji
- zgrzytanie z─Öbami
Powik┼éania s─ů rzadkie, np. przewlek┼ée zapalenie jelita grubego. Owsiki mog─ů by─ç czasami przyczyn─ů zapalenia okolicy narz─ůd├│w p┼éciowych ( u dziewczynek ), zapalenia wyrostka robaczkowego ( u obu p┼éci ).
Rozpoznanie owsicy opiera si─Ö na stwierdzeniu ruchliwych osobnik├│w dojrza┼éych na sk├│rze w okolicy odbytu, na ┼Ťwie┼╝ym kale albo na mikroskopowym wykryciu jaj owsik├│w w wymazie z odbytu, przedniej cz─Ö┼Ťci pochwy lub sk├│ry tej okolicy.
Najlepszym materia┼éem do bada┼ä diagnostycznych w kierunku wykrycia jaj owsik├│w jest wymaz oko┼éoobytniczy. Jaja mo┼╝na wykry─ç czasami w kale oraz w sporadycznych przypadkach w moczu.
Je┼╝eli obawiamy si─Ö, podejrzewamy, ┼╝e wyst─Öpuje u nas lub u dziecka owsica to mo┼╝na wykona─ç proste i niedrogie badanie laboratoryjne w kierunku obecno┼Ťci owsik├│w.
Mo┼╝na je wykona─ç w Powiatowej Stacji Sanitarno - Epidemiologicznej w Olkuszu, ul. K.K. Wielkiego 22, od poniedzia┼éku do pi─ůtku w godzinach 8.00 – 11.00
Szczeg├│┼éowych informacji w tej sprawie udziel─ů pa┼ästwu pracownicy Laboratorium Schorze┼ä
Jelitowych pod numerem telefonu: (032) 6431408, wewn─Ötrzny 31.
A na koniec kilka praktycznych porad:

ZAPOBIEGANIE owsicy to przede wszystkim:
┼Ťcis┼ée, rygorystyczne przestrzeganie higieny osobistej, zw┼éaszcza u dzieci
cz─Öste mycie r─ůk, przede wszystkim przed ka┼╝dym posi┼ékiem, po wyj┼Ťciu z ubikacji, dotykaniu okolicy krocza itd.
przestrzeganie dok┼éadnego mycia jarzyn i owoc├│w przed jedzeniem
obcinanie kr├│tko paznokci u dzieci
zmiana bielizny dziennej na nocn─ů wieczorem przed spaniem
skuteczne zwalczanie znanych źródeł zakażenia
okresowe badania parazytologiczne w kierunku owsicy
cz─Östa, regularna zmiana bielizny
osobne łóżko
cz─Östa wymiana piasku w piaskownicy
unikanie zabawy w brudnej piaskownicy

Aby zapobiec zaka┼╝eniu owsic─ů nale┼╝y przestrzega─ç higieny u dziecka. Naucz go my─ç r─Öce po ka┼╝dej defekacji ( tj. oddaniu stolca).

Natomiast je┼Ťli twoje dziecko ju┼╝ ma owsiki:
- po ka┼╝dej defekacji przetrzyj okolic─Ö odbytu wilgotn─ů szmatk─ů ( zadbaj, aby nie by┼éa szorstka) lub umyj pod bie┼╝─ůc─ů wod─ů
- po ka┼╝dej defekacji umyj dziecku r─Öce i wyczy┼Ť─ç paznokcie szczoteczk─ů
- aby zapobiec odnawianiu si─Ö infekcji wygotuj bielizn─Ö dziecka, jego po┼Ťciel i bielizn─Ö nocn─ů
- cz─Östo zmieniaj i prasuj bielizn─Ö osobist─ů i po┼Ťcielow─ů ( wysoka temperatura niszczy jaja owsik├│w, pow. 70 st. C )
- utrzymuj w nienagannej czysto┼Ťci ┼éazienk─Ö i ubikacj─Ö
- nie u┼╝ywaj tego samego r─Öcznika co osoba zara┼╝ona, nie u┼╝ywaj tej samej g─ůbki , szczoteczki itp.
- myj zabawki

ZWR├ô─ć SI─ś O POMOC !

Je┼Ťli zaobserwujesz opisane wy┼╝ej w tek┼Ťcie objawy u siebie , czy u swojego dziecka lub zauwa┼╝ysz owsika w kale – zg┼éo┼Ť si─Ö do lekarza.
Zlecone przez lekarza badanie ka┼éu na paso┼╝yty mo┼╝e potwierdzi─ç diagnoz─Ö.
Leczenie owsicy odbywa si─Ö pod kontrol─ů lekarza.
Po 14 dniach od zako┼äczenia leczenia nale┼╝y wykona─ç badanie kontrolne na  obecno┼Ť─ç jaj owsik├│w i ewentualnie powt├│rzy─ç kuracj─Ö.
Podczas leczenia nale┼╝y stosowa─ç diet─Ö ubog─ů w w─Öglowodany i bogat─ů w b┼éonnik.
Nale┼╝y pami─Öta─ç, aby podczas leczenia zachowa─ç szczeg├│ln─ů dba┼éo┼Ť─ç o higien─Ö.
Ze wzgl─Ödu na bardzo ┼éatwe rozpowszechnianie paso┼╝yta leczenie owsicy prowadzone jest z regu┼éy wobec wszystkich mieszkaj─ůcych wsp├│lnie os├│b.


Opracował: Sylwia Hamerlik


BIBLIOGRAFIA:

1. Alicja Buczek “Choroby paso┼╝ytnicze, epidemiologia, diagnostyka, objawy”, Wyd.I Lublin 2003 r.
2. Gabriel Virella, “Mikrobiologia i choroby zaka┼║ne”, Urban & Partner Wroc┼éaw 2000 r.
3. Z. Dziubek, H. ┼╗arnowska – Prymek, “Choroby paso┼╝ytnicze cz┼éowieka “, PZWL Warszawa 1999r., Wyd. I
4. R. Kad┼éubowski “Zarys Parazytologii Lekarskiej”, PZWL Warszawa 1999, Wyd. VII
5. Wies┼éaw Magdzik, Danuta Naruszewicz-Lesiuk, Andrzej Zieli┼äski, “Choroby zaka┼║ne i paso┼╝ytnicze – epidemiologia i profilaktyka”, α – medica – press, Bielsko – Bia┼éa 2004 r.
6. Domowy Poradnik Medyczny pod red. K. Janickiego
Galeria zdjŕŠ

Ryc.1 Jajeczka owsika ludzkiego
 
Ryc.2 Szkic wygl─ůdu samca i samicy owsika
 
Ryc.3 Cykl ┼╝yciowy owsika

Ryc.4 Drogi zaka┼╝enia si─Ö owsikiem(wg. M.Kteczek, W.Ptonki, PZH
    
© 2004 Wojewˇdzka Stacja Sanitarno - Epidemiologiczna w Krakowie