Środa, 03 września 2014
WSSE Kraków | Napisz do nas
 

Owsik ludzki – Enterobius vermicularis
Owsiki, powodujące owsicę ( czyli zakażenie pasożytnicze przewodu pokarmowego ), są najbardziej rozpowszechnionymi pasożytami, zwłaszcza u dzieci. W Polsce badania masowe wykazały zakażenie owsikiem u 17 % dorosłych i 38 % dzieci w wieku 7 – 14 lat.
Owsik jest pasożytem jelita grubego, rozpowszechnionym praktycznie na całym świecie, zwłaszcza w klimacie umiarkowanym. Jest to biały nicień o białawej barwie.
Owsik przyczepia się do ściany jelita, wykorzystując ssące działanie przedniej części swego przewodu pokarmowego. Żywi się zawartością jelita.
Dorosłe robaki, mierzące nie więcej niż 1,3 cm ( samce długości około 3 – 5 mm przy 0,1 – 0,2 mm grubości, podczas gdy samice mają od 9 – 12 mm i 3 – 5 mm grubości ) bytują w dolnej części układu pokarmowego.
U zapłodnionej samicy macica wypełnia się jajami ( około 10000 ), mocno nabrzmiewa uciskając gardziel, wskutek czego samica odczepia się od śluzówki i przesuwa w dół jelita. Samice wydostają się przez odbyt najczęściej w godzinach wieczornych, poruszają się na skórze okolicy odbytu za pomocą warg i tylnego końca ciała. Tam składają jaja w fałdach skóry, co trwa około 1 godziny. Wywołuje to podrażnienie i swędzenie skóry, a w efekcie powoduje drapanie się i roznoszenie tą drogą maleńkich jaj. Jaja są tak lekkie, że mogą unosić się w powietrzu i rozprzestrzeniać w całym domu. Dojrzałe jaja są wytrzymałe na wysychanie. W środowisku zewnętrznym zachowują inwazyjność przez 3 – 4 tygodnie.
Ryc.1 (poniżej)
Ryc.2 (poniżej)
Pełny cykl rozwojowy owsika, tzn. od chwili połknięcia jajeczka aż do złożenia nowych jaj przez dojrzałe samice, trwa 3 – 4 tygodnie. Samica owsika składa jaja na skórze okolicy odbytu ( przeważnie nocą ). Jaja są „sklejane” ze sobą i podłożem lepką wydzieliną, która działa drażniąco na skórę i powoduje świąd. Drapiąc okolicę odbytu przenosimy jaja pasożyta na ręce i dalej, na przedmioty znajdujące się w naszym otoczeniu, a nierzadko bezpośrednio do ust.
Ryc.3 (poniżej)
Ryc.4(poniżej)
Do zakażeń dochodzi bardzo łatwo i można przyjąć, że jeśli jedna osoba w rodzinie jest chora, to w krótkim czasie problem będzie dotyczył wszystkich lub większości domowników. Jajo owsika przeżywa ( czyli zachowuje zdolność zakażania ) poza organizmem ludzkim około 3 tygodni. Bielizna osobista, przedmioty służące do higieny ( np. myjki, ręczniki), bielizna pościelowa, kurz domowy, zabawki, stają się rezerwuarem jaj pasożyta. Brak nawyku mycia rąk po skorzystaniu z toalety ( u dorosłych, niestety, równie częste jak u dzieci zaniedbanie higieniczne) również sprzyja zachorowaniu.
Istnieją trzy drogi zarażenia się owsikiem:
1)retroinwazja – larwy rozwijające się z jaj znajdujących się na odbycie wracają z powrotem przez odbytnicę do jelita grubego
2)per os – czyli przez usta
a)z pożywieniem
b)lub przez tzw. autoinwazję – dziecko drapiąc się, przenosi pod paznokciami z odbytu do ust jaja, a następnie je połyka ( larwa wędrując poprzez jelito cienkie do jelita grubego przekształca się w dorosłego owsika )
c)inhalacyjna – jaja unoszą się w powietrzu z wyschniętymi cząsteczkami kału

Choroba – owsica ( Enterobiosis, Oxyuriosis ) przebiegać może bezobjawowo i często nawet nie jest zauważana. Sam żywiciel, a także inni mieszkańcy domu, zarażają się połykając jaja owsików ( znajdujące się w kurzu ). Objawy chorobowe zależą od intensywności inwazji oraz od wrażliwości osobniczej. Owsica może utrzymywać się długo, a jej objawy mogą nasilać się wskutek ciągłego samozarażania się. W obfitych inwazjach owsiki przyczepiające się do ściany jelita wywołują stany zapalne jelita grubego, nie wyłączając zapalenia wyrostka robaczkowego, powikłane czasem zakażeniem bakteryjnym.
Owsica może zdarzyć się w każdym wieku, jednak najczęściej na owsicę chorują dzieci przebywające w większych skupiskach jak: przedszkola, żłobki, domy dziecka itp.

Najczęściej u dziecka można zaobserwować:
- utratę apetytu
- spadek masy ciała
- bladość skóry
- podkrążone oczy
- ciągłe osłabienie
- zaburzenia snu
- nadpobudliwość związana ze świądem
- zmiany wypryskowe w okolicy odbytu
Objawami dodatkowymi są:
- pobudzenie ruchowe
- trudności w koncentracji
- zgrzytanie zębami
Powikłania są rzadkie, np. przewlekłe zapalenie jelita grubego. Owsiki mogą być czasami przyczyną zapalenia okolicy narządów płciowych ( u dziewczynek ), zapalenia wyrostka robaczkowego ( u obu płci ).
Rozpoznanie owsicy opiera się na stwierdzeniu ruchliwych osobników dojrzałych na skórze w okolicy odbytu, na świeżym kale albo na mikroskopowym wykryciu jaj owsików w wymazie z odbytu, przedniej części pochwy lub skóry tej okolicy.
Najlepszym materiałem do badań diagnostycznych w kierunku wykrycia jaj owsików jest wymaz okołoobytniczy. Jaja można wykryć czasami w kale oraz w sporadycznych przypadkach w moczu.
Jeżeli obawiamy się, podejrzewamy, że występuje u nas lub u dziecka owsica to można wykonać proste i niedrogie badanie laboratoryjne w kierunku obecności owsików.
Można je wykonać w Powiatowej Stacji Sanitarno - Epidemiologicznej w Olkuszu, ul. K.K. Wielkiego 22, od poniedziałku do piątku w godzinach 8.00 – 11.00
Szczegółowych informacji w tej sprawie udzielą państwu pracownicy Laboratorium Schorzeń
Jelitowych pod numerem telefonu: (032) 6431408, wewnętrzny 31.
A na koniec kilka praktycznych porad:

ZAPOBIEGANIE owsicy to przede wszystkim:
ścisłe, rygorystyczne przestrzeganie higieny osobistej, zwłaszcza u dzieci
częste mycie rąk, przede wszystkim przed każdym posiłkiem, po wyjściu z ubikacji, dotykaniu okolicy krocza itd.
przestrzeganie dokładnego mycia jarzyn i owoców przed jedzeniem
obcinanie krótko paznokci u dzieci
zmiana bielizny dziennej na nocną wieczorem przed spaniem
skuteczne zwalczanie znanych źródeł zakażenia
okresowe badania parazytologiczne w kierunku owsicy
częsta, regularna zmiana bielizny
osobne łóżko
częsta wymiana piasku w piaskownicy
unikanie zabawy w brudnej piaskownicy

Aby zapobiec zakażeniu owsicą należy przestrzegać higieny u dziecka. Naucz go myć ręce po każdej defekacji ( tj. oddaniu stolca).

Natomiast jeśli twoje dziecko już ma owsiki:
- po każdej defekacji przetrzyj okolicę odbytu wilgotną szmatką ( zadbaj, aby nie była szorstka) lub umyj pod bieżącą wodą
- po każdej defekacji umyj dziecku ręce i wyczyść paznokcie szczoteczką
- aby zapobiec odnawianiu się infekcji wygotuj bieliznę dziecka, jego pościel i bieliznę nocną
- często zmieniaj i prasuj bieliznę osobistą i pościelową ( wysoka temperatura niszczy jaja owsików, pow. 70 st. C )
- utrzymuj w nienagannej czystości łazienkę i ubikację
- nie używaj tego samego ręcznika co osoba zarażona, nie używaj tej samej gąbki , szczoteczki itp.
- myj zabawki

ZWRÓĆ SIĘ O POMOC !

Jeśli zaobserwujesz opisane wyżej w tekście objawy u siebie , czy u swojego dziecka lub zauważysz owsika w kale – zgłoś się do lekarza.
Zlecone przez lekarza badanie kału na pasożyty może potwierdzić diagnozę.
Leczenie owsicy odbywa się pod kontrolą lekarza.
Po 14 dniach od zakończenia leczenia należy wykonać badanie kontrolne na  obecność jaj owsików i ewentualnie powtórzyć kurację.
Podczas leczenia należy stosować dietę ubogą w węglowodany i bogatą w błonnik.
Należy pamiętać, aby podczas leczenia zachować szczególną dbałość o higienę.
Ze względu na bardzo łatwe rozpowszechnianie pasożyta leczenie owsicy prowadzone jest z reguły wobec wszystkich mieszkających wspólnie osób.


Opracował: Sylwia Hamerlik


BIBLIOGRAFIA:

1. Alicja Buczek “Choroby pasożytnicze, epidemiologia, diagnostyka, objawy”, Wyd.I Lublin 2003 r.
2. Gabriel Virella, “Mikrobiologia i choroby zakaźne”, Urban & Partner Wrocław 2000 r.
3. Z. Dziubek, H. Żarnowska – Prymek, “Choroby pasożytnicze człowieka “, PZWL Warszawa 1999r., Wyd. I
4. R. Kadłubowski “Zarys Parazytologii Lekarskiej”, PZWL Warszawa 1999, Wyd. VII
5. Wiesław Magdzik, Danuta Naruszewicz-Lesiuk, Andrzej Zieliński, “Choroby zakaźne i pasożytnicze – epidemiologia i profilaktyka”, α – medica – press, Bielsko – Biała 2004 r.
6. Domowy Poradnik Medyczny pod red. K. Janickiego
Galeria zdjęć

Ryc.1 Jajeczka owsika ludzkiego
 
Ryc.2 Szkic wyglądu samca i samicy owsika
 
Ryc.3 Cykl życiowy owsika

Ryc.4 Drogi zakażenia się owsikiem(wg. M.Kteczek, W.Ptonki, PZH
    
© 2004 Wojewódzka Stacja Sanitarno - Epidemiologiczna w Krakowie